Gastrowikia euskeraz

<< Castellano

- Euskal Txerria: Duela hamarkada batzuk desagertzeko zorian izan zen eta, gaur egun, gelditzen den euskal txerri-arraza bakarra da. Haren ezaugarriak buru eta ipurdi beltzak eta bizkar zuria dira. Tamaina ertaineko txerriak dira, nekez iristen dira 200 kilotik gora.

- Getariako Txakolina Jatorri Deitura: Getaria itsasaldeko herriak mendeak eta mendeak daramatza txakolina egiten. Duela zenbait hamarkada desagertzeko zorian izan zen edari hori. Hala ere, hango ekoizle batzuek txakolina berreskuratzeko, modernizatzeko eta kalitatea hobetzeko apustu irmoa egin zuten. Ahalegin horien emaitzaz, 1987an, Getariako txakolinari jatorri-deitura onartu zioten. Getariako Txakolina Jatorri Deitura, 2007an, Gipuzkoako lurralde historiko guztian hedatu zen.
www.getariakotxakolina.com

- Gipuzkoako Sagardo Naturala: Teknika tradizionalez egin ohi dute, ez diote azukrerik gehitzen. 5 eta 6 gradu bitarteko graduazioa du. 10º eta 13º bitarteko tenperaturan eta edalontzi zabal eta mehean edatea gomendatzen da.
www.sagardotegiak.com

- Ibarrako piperminak: “Ibarrako otarrainskak” ere deitu ohi zaie. Tolosatik gertuko Ibarra herrian landatutako produktua da. Zapore leuna (ez du minik), kolore berde-horia eta forma luzatu eta zorrotza ditu. Inguruko merkatuetan, ekainetik irailera bitartean, pipermin freskoa aurki daiteke. Ozpinetan edo oliba-oliotan frijituta prestatu ohi dira jateko.

- Idiazabal Jatorri Deitura: Gipuzkoako Idiazabal herriak ematen dio izena gazta bikain horri. Latxa edo Karrantzako ardi-esnez soilik egina da. Keztatua edo keztatu gabea izan daiteke eta, gutxienez, bi hilabete ematen du ontzen. Prozesuaren emaitza gazta samur eta leuna da, usain sarkor eta zapore bizikoa eta koipetsua. Jatorri-deituraren azpian Euskal Autonomia Erkidegoko eta Nafarroako 500 abeltegi eta 100 gaztandegi baino gehiago daude elkarturik. Haietatik gehienek beraiek ekoitzitako esneaz egiten dute gazta.
www.doidiazabal.com

- “Kostaldeko malkoa” ilarra: Itsasaldean landatzen da, batik bat Getarian. Sukaldari handiek oso preziatzen dute ilar hori, haren zapore gozoari esker. Tentu handiz bildu eta ontziratzen da. Horregatik, aditu batzuek “landare-kabiarra” ere deitzen diote. Izan ere, kilo batek 250 €-tik gora balio dezake. Duela urte gutxi desagertzeko zorian izan zen, haren produktibitate txikia zela eta, ez baitzen errentagarria.

- Mondejua: Gipuzkoako Goierri eskualdeko produktu tipikoa da, batez ere Zaldibiakoa. Odolki baten antzeko itxura du, baina zuria da. Era artisauan egiten da eta ardi-hestea du osagai nagusi.

- Teilak eta zigarroak: Tolosako gozoki tipikoak dira. Arbendolez eta gurinez eginda daude eta postrean, cocktailean edo kafearekin batera jateko egokiak dira.

- Tolosako babarruna: Babarrun more iluna da, ia beltza. Forma obalatua du eta erdian puntu zuria. Azal fina, albumen gantzatsua eta zapore bikaina dira haren ezaugarriak. Babarrun horren kalitateari eta ingurumena zaintzen duen produkzio-sistemari esker, Eusko Label kalitate-bereizgarria lortu du, hau da, Euskal Autonomia Erkidegoko jatorriaren eta kalitatearen egiaztagarririk gorena.
www.tolosakobabarruna.com

- Txakolina: Ardo gazte, zuri eta fruta-usainekoa da. Bertako mahatsez eginda dago eta Gipuzkoako gastronomian tipikoa da. Urte askoan “ardo pobretzat” hartu izan dute, baina, Getariako Jatorri Deiturari esker, haren kontsumoa nabarmen handitu da azken urteetan. Gaur egun ez da falta lurraldeko establezimendurik ospetsuenetako upategietan. Hotz eta apar pixka bat aterata edan behar da.

- Txakolindegia: Euskarazko hitz horrek txakolin-upategia esan nahi du. Gehienak Getarian, Zarautzen eta Aian daude, baina Gipuzkoako beste herri batzuetara ere hedatzen ari dira. Bisita gidatuak, dastatzeak eta erosketak eskaintzen dituzte.

- Txistorra: Lukainkaren antzeko hestekia da, txerri-giharrez, piperrautsez, baratxuriz, gatzez eta tripaki naturalez egina. Frijituta jaten da, batez ere herri-jaietan, hala nola Santo Tomas egunean (abenduaren 21ean).

- Xaxua: Tolosako pasteltxo tipikoa da, arbendolez, arrautza-gorringoz eta mazapanez egina. Testura berezia eta oso zapore gozoa du. Gurasoengandik seme-alabengana transmititu den tradizioaren arabera egiten da.